Bu yazıda
Ortodonti tedavisine başlamadan önce bilmeniz gereken en önemli şey, tedaviyi ortodonti alanında uzmanlık eğitimi almış bir hekimin planlaması ve kararın röntgen, fotoğraf ve ölçü gibi kayıtlara dayanmasıdır. Ortodonti yalnızca dişleri düzeltmek değildir; alt ve üst çenenin uyumunu, çiğnemeyi ve çene eklemini de ilgilendirir.
Tedaviler çoğu zaman aylar sürdüğü ve düzenli kontrol gerektirdiği için Aydın ya da Efeler’de kolay ulaşabileceğiniz bir klinik seçmek de işinizi kolaylaştırır.
- Ortodontist, diş hekimliğinden sonra ortodonti uzmanlık eğitimi almış hekimdir.
- Çocuklarda ilk ortodontik kontrol için 7 yaş civarı önerilir.
- Plan; sefalometrik röntgen, fotoğraf ve ölçü ya da ağız içi taramayla yapılır.
- Diş eti ve kemik sağlıklıysa ortodonti her yaşta planlanabilir.
Ortodontist kimdir, neye bakar?
Ortodontist
Diş hekimliği fakültesinden sonra ortodonti alanında uzmanlık ya da doktora eğitimini tamamlamış diş hekimidir. Dişlerin ve çenelerin konumundaki bozuklukları tedavi eder.
Halk arasında “diş teli takan doktor” diye bilinse de ortodontistin baktığı şey dişlerin dizilimiyle birlikte çenelerin birbirine göre konumu ve büyüme yönüdür.
Çapraşık dişler
Çenede yer olmadığı için dişlerin üst üste binmesi ya da dönük çıkması.
Diş araları
Dişler arasında boşluklar kalması.
Kapanış bozuklukları
Alt ve üst dişlerin tam oturmaması; öne, geriye, derin ya da açık kapanış.
Çene gelişimi
Büyüme çağındaki çocuklarda üst çene darlığı ya da çenelerin önde veya geride kalması.
Ortodonti tedavisinde diş çekimi şart mı?
Hayır, her ortodonti tedavisinde diş çekilmez. Çekim, genellikle dişlerin çeneye sığmadığı ileri derece çapraşıklıklarda ya da dişlerin belirgin şekilde öne itildiği durumlarda düşünülür.
Karar; çenenin genişliği, dudak profili ve alt-üst dişlerin kapanışı ölçüldükten sonra verilir. Bunun için sefalometrik röntgen, panoramik röntgen ve ağız içi tarama ya da ölçü kullanılır. Çekim yapılırsa açılan boşluklar tedavi sırasında dişlerin kaydırılmasıyla kapatılacak şekilde planlanır.
- Çenede dişlerin dizilmesi için yeterli yer var ya da küçük genişletmelerle yer açılabiliyor
- Dudak profili tedaviye uygun
- Hafif ve orta derece çapraşıklıklarda daha sık
- Dişler çene darlığı nedeniyle üst üste binmiş
- Dudakların rahat kapanması için ek yer gerekiyor
- Genellikle küçük azı dişleri simetrik olarak çekilir
Gömülü yirmi yaş dişlerinin durumu da muayenede değerlendirilir. Çekilmeleri gerekip gerekmediği kişiden kişiye değişir ve hekim kararıdır.
Diş teli kaç yaşında takılır? Çocuklarda ilk kontrol
Tek bir yaş yok; tedavinin zamanı sorunun dişlerden mi çene kemiğinden mi kaynaklandığına göre değişir. Belirgin bir sorun görünmese bile çocukların 7 yaş civarında bir kez ortodontik kontrolden geçmesi önerilir. Bu dönemde ön daimi dişler sürmeye başlar ve çene gelişiminin yönü değerlendirilebilir.
- 1İlk değerlendirme7–8 yaş
Dişlerin sürme düzeni, çapraz kapanış ya da çene darlığı kontrol edilir.
- 2Erken tedavigerekirse 8–10 yaş
Çene genişletme ya da alışkanlık bıraktırma gibi hareketli apareylerle tedavi yapılabilir.
- 3Sabit tedaviçoğunlukla 11–13 yaş ve sonrası
Daimi dişler sürdükten sonra braketli tedavi ya da uygun vakalarda şeffaf plak planlanır.
Süt dişinin erken çekilmesi ya da tedavi edilmemesi, alttan gelen daimi dişin yerini kaybetmesine yol açabilir. Gerekirse yer tutucu uygulanır.
İlk muayenede neler yapılır?
Ortodonti planı yalnızca ağız içine bakılarak çıkarılmaz; ölçüm ve kayıtlara dayanır. İlk muayenede ve kayıt randevusunda genellikle şunlar yapılır:
| Kayıt | Ne için? |
|---|---|
| Panoramik röntgen | Tüm dişler, kökler ve sürmemiş dişler |
| Sefalometrik röntgen | Çenelerin birbirine ve yüze göre konumu |
| Yüz ve ağız içi fotoğraflar | Gülüş, profil ve dişlerin durumu |
| Ölçü ya da ağız içi tarama | Dişlerin dijital ya da alçı modeli |
| Tomografi (CBCT) | Gerekirse gömülü köpek dişi gibi durumlarda |
MC Multi Clinic’te panoramik ve sefalometrik röntgen, tomografi ve ağız içi tarama klinikte yapılır; kayıt için ayrı bir merkeze gitmeniz gerekmez.
Yetişkinlerde ortodonti ve tedavi seçenekleri
Ortodontinin bir yaş sınırı yoktur. Diş eti ve dişi taşıyan kemik sağlıklıysa yetişkinlerde de dişler hareket ettirilebilir. Yetişkinlerde tedaviden önce diş eti sağlığı kontrol edilir.
| Metal braket | Porselen braket | Şeffaf plak | |
|---|---|---|---|
| Görünüm | Fark edilir | Daha az fark edilir | Çoğu zaman fark edilmez |
| Takıp çıkarma | Sabit | Sabit | Yemek ve fırçalama için çıkarılır |
| Hastadan beklenen | Kontrollere gelmek, beslenmeye dikkat | Kontrollere gelmek, beslenmeye dikkat | Günde 20–22 saat takmak |
| Ne zaman düşünülür? | Çoğu vakada | Görünüme önem verenlerde | Hekimin uygun gördüğü vakalarda |
Diş teli takıldıktan sonra nasıl beslenmeli?
Braketli tedavide sert, yapışkan ve kabuklu yiyeceklerden kaçınmak, yiyecekleri ön dişlerle ısırmak yerine küçük parçalara bölüp arka dişlerle çiğnemek gerekir. Bu basit değişiklikler braket kopmasını ve tedavinin aksamasını önlemeye yardımcı olur.
Şeffaf plak kullananlar yemek sırasında plağı çıkardığı için beslenme konusunda bu kadar kısıtlı değildir; ancak plağı takmadan önce dişlerin fırçalanması gerekir.
Sert yiyecekler
Elma, havuç gibi sert meyve ve sebzeler dilimlenerek arka dişlerle çiğnenmeli.
Çekirdekli ve kabuklu gıdalar
Zeytin, kiraz gibi gıdaların çekirdeği önceden çıkarılmalı; kuruyemişte dikkatli olunmalı.
Yapışkan ve şekerli gıdalar
Sakız, lokum, karamel gibi braketlere yapışan gıdalardan uzak durulmalı.
Tedavi ne kadar sürer, sonra ne olur?
Süre; sorunun derecesine, yaşa, seçilen yönteme ve tedaviye uyuma göre değişir. Çoğu tedavi 12–24 ay sürer. Braketli tedavide kontroller genellikle 4–6 haftada birdir.
Pekiştirme (retansiyon)
Tedavi bittikten sonra dişlerin yerinde kalması için ön dişlerin arkasına yapıştırılan ince tel ya da gece takılan şeffaf plakla yapılan dönemdir.
Dişler, tedavi bittikten sonra eski konumlarına dönmeye eğilimlidir; pekiştirme tedavinin bir parçasıdır.
Diş teli varken dişler nasıl fırçalanır?
Diş teli varken dişler her öğünden sonra, en az günde iki kez fırçalanmalı; braketlerin çevresi ve tellerin altı arayüz fırçasıyla ayrıca temizlenmelidir. Braket ve teller yiyecek artıklarının ve plağın birikmesine çok uygun bir ortam oluşturur.
Temizlik yetersiz kalırsa diş etleri şişip kanayabilir, braketlerin çevresinde çürük başlayabilir ve teller söküldükten sonra diş yüzeyinde beyaz lekeler kalabilir. Bu yüzden ağız bakımı, tedavinin kendisi kadar önemlidir.
Arayüz fırçası
Normal fırçanın ulaşamadığı braketlerin arası ve telin altı gibi bölgeleri temizlemek için kullanılan küçük, ince uçlu fırçadır.
- 1Genel fırçalama1. adım
Yumuşak kıllı ya da ortodontik bir fırçayla dişlerin tüm yüzeyleri ve braketlerin alt-üst kenarları dairesel hareketlerle fırçalanır.
- 2Ara bölgeler2. adım
Arayüz fırçası telin altından geçirilerek braketlerin yanları temizlenir.
- 3Destekleyici bakım3. adım
Hekim önerirse florürlü gargara ve ortodontik diş ipi kullanılır.
İlk muayenede hekime sorulabilecek sorular
- Tedavimi hangi hekim planlayıp takip edecek?
- Benim durumumda hangi yöntem uygun, neden?
- Tahmini süre ve kontrol aralığı nedir?
- Tedavi sırasında diş çekimi gerekiyor mu?
- Tedaviden sonra pekiştirme nasıl yapılacak, ne kadar sürecek?
- Ücret neye göre belirleniyor, yazılı plan alabilir miyim?
Braket kopar ya da tel batarsa ne yapılmalı?
Batan telin ya da kopan braketin üzerine ortodontik mum koyarak yanağı koruyabilir, ardından klinikten kontrol randevusu isteyebilirsiniz. Bu tür küçük sorunlar ortodonti tedavisinde sık görülür ve çoğu zaman kısa bir randevuyla çözülür.
Kopan braket genellikle telin üzerinde asılı kalır. Ancak o dişe kuvvet aktarılmadığı için dişin hareketi durur; bu yüzden bir sonraki randevuyu beklemeden hekiminize haber vermeniz tedavinin aksamaması için önemlidir.
| Durum | Evde ilk yapılacak | Klinikte yapılan |
|---|---|---|
| Telin yanağa ya da dudağa batması | Tel ucunun üzerine ortodontik mum yapıştırılır. | Uzun gelen tel ucu kesilir ya da bükülür. |
| Braketin kopması | Parça hareket ediyorsa üzeri mumla kapatılır; çıktıysa saklanır. | Braket temizlenip yeniden yapıştırılır. |
| Lastiklerin düşmesi | Genellikle acil değildir. | Sonraki randevuda lastikler yenilenir. |
Ortodonti muayenesi için randevu
Kayıtları alıp size uygun seçenekleri tahmini süreleriyle birlikte anlatalım.
Kliniğimizin kurucu hekimidir; ortodonti, braketli tedaviler ve şeffaf plak tedavisini planlar ve takip eder.
Sık sorulan sorular
Ortodonti ne demek?
Dişlerin ve çenelerin konumundaki bozuklukları teşhis edip tedavi eden diş hekimliği uzmanlık dalıdır.
Yetişkinlerde diş teli takılır mı?
Evet. Diş eti ve dişi taşıyan kemik sağlıklıysa ortodonti her yaşta planlanabilir.
Ortodonti tedavisi ağrılı mı?
Braketler takılırken ağrı olmaz. Tel ayarlarından ya da plak değişiminden sonra birkaç gün baskı ve hassasiyet olabilir.
Şeffaf plak mı, diş teli mi?
İkisi farklı durumlara uygundur. Bazı karmaşık kapanış sorunlarında braketli tedavi daha uygundur. Karar muayene ve kayıtlardan sonra verilir.
Ortodonti muayenesine ne zaman gidilmeli?
Çocuklarda 7 yaş civarında, yetişkinlerde ise çapraşıklık, kapanış sorunu ya da çene ekleminde şikâyet fark edildiğinde.
Şeffaf plak konuşmayı etkiler mi?
İlk günlerde bazı seslerde hafif bir farklılık olabilir. Dil genellikle birkaç gün içinde plağa alışır ve konuşma normale döner.
Ortodonti tedavisi için yaş sınırı var mı?
Üst yaş sınırı yoktur. Diş etleri ve dişleri taşıyan kemik sağlıklı olan yetişkinler de ortodonti tedavisi görebilir; tedaviden önce diş eti durumu değerlendirilir.
Ortodontik mum nasıl kullanılır?
Küçük bir parça koparılıp parmaklar arasında yumuşatılır, kurulanmış braketin ya da batan telin üzerine hafifçe bastırılır. Yemekten önce çıkarılması önerilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, muayenenin yerini tutmaz.
