Bu yazıda
Çocuğun ilk diş muayenesi için önerilen zaman, ilk süt dişinin çıktığı dönem ya da en geç 1 yaş civarıdır. Erken ziyaretin amacı tedavi yapmak değil; dişlerin gelişimini görmek, çürük riskini değerlendirmek ve çocuğun diş hekimiyle olumlu bir ilk deneyim yaşamasını sağlamaktır.
- İlk muayene ilk diş çıktığında ya da 1 yaş civarında önerilir.
- Süt dişleri çiğneme, konuşma ve alttan gelen daimi dişlere yer tutma için önemlidir.
- Biberonla uyutmak ve öğün aralarına yayılan şekerli atıştırmalıklar çürük riskini artırır.
- Çoğu çocuk için 6 ayda bir kontrol önerilir.
Süt dişleri neden önemli?
Çiğneme
Sağlıklı beslenme için düzgün çiğneme gerekir.
Konuşma
Ön dişler bazı seslerin doğru çıkarılmasına yardım eder.
Yer tutma
Süt dişi, altından gelen daimi dişin yerini korur. Erken kaybedilirse dizilim bozulabilir.
Bebeklerde diş çıkarma belirtileri nelerdir?
Diş çıkarma; artan salya, huzursuzluk, uyku düzeninde bozulma ve el ya da eşyaları ağza götürme isteğiyle kendini belli eder. Belirtiler genellikle diş etinde kabarma başladığında ortaya çıkar ve her bebekte farklı yoğunlukta yaşanır.
Bu dönemde yanaklarda hafif kızarıklık, iştahsızlık ve 38 dereceyi geçmeyen hafif ateş görülebilir. En sık karşılaşılan durum, gece ağlayarak uyanma ve salya artışıdır.
Temiz bir parmakla diş etlerine nazikçe masaj yapmak ya da buzdolabında soğutulmuş diş kaşıyıcı vermek rahatlatmaya yardımcı olur. Yüksek ateş, ishal ya da kusma varsa bu genellikle diş çıkarmaya bağlı değildir; çocuk doktoruna başvurmak gerekir.
Salya artışı
Diş eti uyarıldıkça salya belirgin şekilde artar.
Diş eti kaşıntısı
Bebek diş etindeki hassasiyet nedeniyle her şeyi ağzına götürür.
Huzursuzluk ve uyku
Diş etindeki baskı gece artabilir, uykular bölünebilir.
İlk ziyarette neler olur?
- 1Tanışmailk dakikalar
Çocuğun ortamı ve aletleri tanımasına zaman verilir; acele edilmez.
- 2Kısa muayenebirkaç dakika
Dişler, diş eti ve ısırma düzeni kontrol edilir. Küçük çocuklar muayene sırasında ebeveynin kucağında olabilir.
- 3Koruyucu uygulamauygunsa
Çocuk hazırsa flor gibi basit bir uygulama yapılabilir.
- 4Aileye bilgison
Fırçalama, beslenme ve kontrol aralığı aileyle konuşulur.
Evde diş hekimini korkutucu bir şey gibi anlatmamak (“acımayacak”, “iğne yapmayacaklar” gibi cümleler dahil) ilk ziyareti kolaylaştırır. Ziyareti sakin, kısa ve olağan bir şey gibi anlatmak yeterlidir.
Yaşa göre diş bakımı
| Yaş | Dişlerde neler olur? | Neler yapılır? |
|---|---|---|
| 6 ay – 1 yaş | İlk süt dişleri çıkar | İlk muayene; yumuşak fırçayla fırçalamaya başlama |
| 1 – 3 yaş | Süt dişlerinin çoğu sürer | Pirinç tanesi kadar florürlü macun; biberon çürüğüne dikkat |
| 3 – 6 yaş | 20 süt dişi tamamlanır | Bezelye tanesi kadar macun; flor uygulaması |
| 6 – 7 yaş | İlk daimi azı dişleri çıkar | Fissür örtücü; ortodontik ön değerlendirme |
| 7 – 12 yaş | Süt dişleri değişir | Dizilim ve çene gelişiminin takibi |
Süt dişleri ne zaman ve hangi sırayla çıkar?
Süt dişleri genellikle 6-10. aylar arasında çıkmaya başlar ve yaklaşık 3 yaşında 20 dişe tamamlanır. Çoğu bebekte ilk çıkan dişler alt çenedeki ön orta kesicilerdir.
Çıkış zamanı birkaç ay erken ya da geç olabilir. Genel sıralama alt ve üst orta kesiciler, yan kesiciler, birinci süt azıları, köpek dişleri ve en son ikinci süt azıları şeklindedir. Süt dişleri çiğneme ve konuşmanın yanında alttan gelecek kalıcı dişlere yer tutar; bu yüzden ilk dişle birlikte temizlik alışkanlığı başlamalıdır.
| Diş | Alt çene | Üst çene |
|---|---|---|
| Orta kesici | 6-10 ay | 8-12 ay |
| Yan kesici | 10-16 ay | 9-13 ay |
| Birinci süt azısı | 14-18 ay | 13-19 ay |
| Köpek dişi | 17-23 ay | 16-22 ay |
| İkinci süt azısı | 23-31 ay | 25-33 ay |
Tablodaki süreler Amerikan Diş Hekimleri Birliği’nin (ADA) yayımladığı ortalama değerlerdir; birkaç aylık farklar normaldir.
Süt dişi çürüklerini önlemek için
- Biberonla uyutmayın. Gece boyunca dişlerde kalan süt ya da meyve suyu çürük riskini artırır.
- Şekerli atıştırmalıkları öğün aralarına yaymayın. Şekerin ne kadar sık tüketildiği, miktarı kadar önemlidir.
- Fırçalamayı siz bitirin. Çocuklar genellikle 7–8 yaşına kadar dişlerini tek başına yeterince temizleyemez.
- Koruyucu uygulamaları ihmal etmeyin. Flor ve fissür örtücü çürük riskini azaltır.
Süt dişinde çürük ya da ağrı fark ederseniz dişin nasılsa değişeceğini düşünüp beklemeyin. Tedavi edilmeyen çürükler ağrı, apse ve alttan gelen daimi dişte sorunlara yol açabilir.
Süt dişleri ne zaman düşer, kalıcı dişler ne zaman çıkar?
Süt dişlerinin değişimi genellikle 6 yaş civarında başlar ve 12-13 yaşına kadar sürer. İlk sallanan dişler çoğu zaman alt ön kesicilerdir.
Kalıcı diş çene kemiği içinde ilerledikçe süt dişinin kökünü eritir; kökü eriyen süt dişi sallanır ve düşer. Aynı dönemde, hiçbir süt dişinin yerine gelmeden en arkada ilk kalıcı büyük azı dişi (6 yaş dişi) çıkar.
Ağızda hem süt hem kalıcı dişlerin bulunduğu bu döneme karışık dişlenme denir. Dişlerin doğru yerden ve zamanında çıkıp çıkmadığını izlemek için düzenli kontroller ve gerektiğinde röntgen faydalıdır.
6 yaş dişleri kalıcıdır ama süt dişi sanılıp ihmal edilebilir. Ömür boyu kalacakları için özenle fırçalanmalıdır.
Çocuk çok korkuyorsa
İlk ziyarette amaç tanışmaktır; çocuk tedaviye zorlanmaz. Çok sayıda dişte tedavi gereken ya da işbirliği kurulamayan çocuklarda, pedodonti uzmanı ve anestezi uzmanının ortak kararıyla sedasyon ya da genel anestezi altında tedavi planlanabilir.
Çocuklarda sedasyon ya da genel anestezi ile diş tedavisi nasıl yapılır?
Çok kaygılı, koltukta uyum sağlayamayan ya da çok sayıda dişi tedavi gerektiren çocuklarda sedasyon veya genel anestezi bir seçenektir. Böylece tedaviler çocuğu yormadan ve korkutmadan tamamlanabilir.
Uyum gösterebilen çocuklarda lokal anestezi çoğu zaman yeterlidir. Yaşın çok küçük olması ya da özel gereksinimler nedeniyle koltukta kalmanın mümkün olmadığı durumlarda daha derin bir uyku gerekir. Kliniğimizde çocuklarda sedasyon ve genel anesteziyi anestezi uzmanı uygular.
Röntgenle önceden planlanan dolgu, kanal tedavisi, çekim ya da süt dişi kronu gibi işlemlerin çoğu tek seansta yapılabilir. İşlem boyunca çocuğun nabzı, oksijen düzeyi ve solunumu anestezi uzmanı tarafından takip edilir.
- Çocuk uykulu ve sakindir, uyandırılabilir
- Basit komutlara yanıt verebilir
- Kısa işlemlerde ve hafif kaygıda tercih edilir
- Çocuk tamamen uyur
- İşlemi hissetmez ve hatırlamaz
- Çok sayıda tedavi gereken ya da koltukta kalamayan çocuklarda uygulanır
Çocuğunuzun ilk muayenesini birlikte planlayalım
Okul saatlerine uyması için cumartesi randevuları da ayarlanabilir.
Bu konuda şunları da okuyabilirsiniz: Pedodontist ne yapar, ne zaman gidilmeli?.
Kliniğimizde çocukların muayenesini, koruyucu uygulamaları ve tedavilerini yapar.
Sık sorulan sorular
Çocuğumu ilk kez ne zaman diş hekimine götürmeliyim?
İlk diş çıktığında ya da en geç 1 yaş civarında ilk muayene önerilir.
Süt dişleri değişeceğine göre tedavi edilmeli mi?
Evet. Süt dişleri çiğneme, konuşma ve alttan gelen dişlere yer tutma için gereklidir. Tedavi edilmeyen çürükler daimi dişleri de etkileyebilir.
Florlu diş macunu çocuklar için güvenli mi?
Yaşa uygun miktarda kullanıldığında güvenlidir: 3 yaşa kadar pirinç tanesi, 3–6 yaş arasında bezelye tanesi kadar. Çocuğun macunu yutmaması için fırçalamaya eşlik edin.
Parmak emme dişlere zarar verir mi?
Uzun süre devam ederse ön dişlerin dizilimini ve çene gelişimini etkileyebilir. Genellikle 4 yaş civarında bırakılması önerilir.
Ne sıklıkla kontrole gelmeliyiz?
Çoğu çocuk için 6 ayda bir kontrol önerilir. Çürük riski yüksekse aralık kısaltılabilir.
Biberon çürüğü nedir?
Bebeğin özellikle gece şekerli süt, meyve suyu ya da tatlandırılmış içeceklerle beslenmesine bağlı olarak ön dişlerde hızla gelişen çürüklerdir. Gece beslenmesinden sonra dişlerin silinmesi ya da fırçalanması önemlidir.
Süt dişine kanal tedavisi yapılır mı?
Evet. Çürük sinire ulaşmışsa ve dişin düşmesine daha zaman varsa süt dişine de kanal tedavisi yapılabilir. Böylece hem enfeksiyon önlenir hem de kalıcı dişin yeri korunur.
Çocuklarda diş fırçalamaya ne zaman başlanmalı?
İlk süt dişi göründüğünde. 3 yaşa kadar pirinç tanesi kadar florürlü macunla, yumuşak bir bebek fırçasıyla ve bir yetişkin tarafından fırçalanmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, muayenenin yerini tutmaz. Çocuğunuza uygun bakım ve tedavi muayene sonrasında belirlenir.
